خودشناسي ؛ مكمل درمان ناملايمات روحی
 

روانشناسي تيپ‌هاي شخصيتي نه‌گانه يا «انيه‌گرم» جديدترين كتابي است كه دكتر پروين دقيقيان از چند منبع خارجي به فارسي برگردانده است.
كتاب «انيه‌گرم»يك منبع شناسي است كه كاربردي نيز مي‌باشد. به بهانه انتشار اين كتاب گپ‌وگفت كوتاهي با مترجم انجام داده‌ايم كه مي‌خوانيد:
براي شروع شكل هندسي «انيه گرم»را تعريف كنيد؟
فرم هندسي «انيه‌گرم» و خطوطي كه تيپ‌ها را به هم متصل كرده است توضيح مي‌دهد كه در مواقعي چنانچه يك تيپ شبيه تيپ‌ ديگري آگاهانه رفتار كند كمك سريع‌تري است براي طي كردن مراحل رشد. اين روش بيان مي‌كند كه شخص به چه صورت رفتار كند تا مراحل رشد را طي كند.
«انيه گرم»برآيند صد سال كار تجربي است، در واقع با بررسي احوال همه شركت‌كنندگان در موسسات مختلف و غيره در كشورهاي اروپايي، آسيايي و حتي آفريقايي كه در اين آزمون شركت‌ كرده بودند توانستند تقسيم‌بندي را به اين شكل انجام بدهند. ويژگي اين روش است كه افراد در اين بخش متعلق به يك قشر خاصي از جامعه نبوده‌اند، افراد تحت آزمون به طور كلي از جوامع مختلف بوده‌اند اين روش چون روي خصلت‌هاي بشري كار مي‌كند بين‌المللي مي‌باشد و اين يك امتيازي براي اين روش «تيپ‌شناسي» محسوب مي‌شود.
اين كتاب با توجه به فضاي نسبتا سنتي ايران، تا چه حد در جامعه ما تاثيرگذار است؟
به نظر من تفاوت‌هاي فرهنگي و مليتي تاثير اين كتاب را كم و زياد نمي‌كند. تاثير اين كتاب به قشري از جامعه كه از آن استفاده مي‌كنند، بر مي‌گردد. اين روش در تمامي دانشگاه‌ها و مراكز ديني با زمينه تدريس دين‌شناسي مطالعه شده و كاربرد دارد و چنانچه در ايران هم در ميان قشر دانشگاهي و حوزه‌هاي علميه تدريس بشود به همان شكل كارايي خواهد داشت.
اين كتاب تا چه حد مي‌تواند در دانشگاه‌ها مورد استفاده قرار بگيرد؟
در واقع اين كتاب دانشگاهي است كه در خارج از كشور نيز تدريس مي‌شود. «انيه گرم»قابل فهم براي تمامي افراد جامعه است كه در ضمن براي افرادي كه داراي تحصيلات عاليه نيز هستند و مي‌خواهند از حقايق و درونيات انساني بيشتر بدانند اين روش علمي و منطقي است و در واقع راهي است كه براي روانپزشكان و روان‌كاوان و حتي جامعه‌شناسان و محققان و پژوهشگران كه مي‌خواهند راجع به حقايق انساني بدانند كاربرد دارد.
براي عوام چطور؟ آيا قابل استفاده است؟
انگيزه‌ام، نوشتن آن به زبان خيلي ساده و قابل فهم براي غير متخصصاني است كه موفق هم بوده‌ام، براي اينكه من نگران مساله گرايش و سرعت گرايش زنان ايراني به سمت فال قهوه، فال ورق، طالع‌بيني چيني و كف‌بيني ـ كه دامن‌گير توده مردم شده است ـ هستم. همچنين چون پاسخي براي نيازهاي ترميم نشده زندگي‌مان و ناهنجاري‌هاي آن نداريم و بايد آرمان‌ها و آرزوهايمان را كه نياز نوع بشر است بشناسيم اين كتاب را به عنوان يك منبع خودشناسي در برابر آن رفتارهاي اجتماعي كه غالبا منشا درستي ندارند و از حقيقت نيز به‌‌دور هستند در نظر گرفته و به نوشتن آن پرداختم.
يعني اين كتاب با خودشناسي كه به فرد مي‌‌دهد باعث آگاهي وي شده و او را در برابر كارهايش مسوول مي‌داند كه در نهايت موجب شكوفا شدن خصلت‌هاي خوب وي مي‌شود.
دقيقا و بداند كه همه انسان‌ها ضعف دارند و هيچ يك از ما در جهان امروز ولو اينكه در يك خانواده و جامعه بسيار سالم تربيت شده باشيم باز هم در مرحله سالم شخصيت خودمان نيستيم. زيرا همه اين بايد و نبايدها و مقرراتي كه براي زندگي امروزي تعيين شده است و در دوران رشدمان به ما داده‌اند باعث مي‌شود آن خود واقعي كه بايد باشيم نباشيم. هميشه اگر به ما گفته‌‌اند: «به برق دست نزن» نگفتند چرا فقط گفته‌اند خطرناك است. بيان نكردن چراها به انسان موجب مي‌شود كه فرد در تصميم‌گيري دچار تنش شود. وقتي به كودك مي‌گويند «نكن» كودك پيش خود
فكر مي‌كند كه كار زشتي انجام داده است، همين‌قدر كه انسان تصور غلطي از فعلش دارد او را وادار به حركت در جهت رضايت عام مي‌كند سرپوشي براي توانايي‌هاي ذاتي شخصي مي‌شود كه به شكل عادت در بزرگسالي در مي‌آيد و به نوعي خودباوري ناآگاهانه دست مي‌يابد كه توانايي‌هاي ذاتي او را سركوب مي‌كند و زماني مي‌توانيم اين خلاقيت‌ها را شكوفا كنيم كه خودباوري به زيبانگري و زيباشناختي شخصيتي در جهان هستي تبديل گردد. پس با شناخت شخصيت سركوب شده و آشكار نمودن آن بار سنگيني را از روي دوش خود برمي‌داريم.حتي اگر انسان اقدامي هم براي تغيير رفتار خودش انجام ندهد وقتي كه به شناخت برسد مي‌تواند آغازي براي يك سفر طولاني و بي‌پايان كه انسان را به شكوفايي توانايي‌ها ذاتي خودش مي‌رساند باشد. در مراحل بعدي آزادي فكر و ذهن باعث آرامش دروني انسان مي‌شود.
آيا به شكل درماني از اين كتاب نمي‌شود استفاده كرد؟
بله، اين كتاب كاربرد درماني نيز دارد ولي نه براي حد ناسالم، چون معمولاً حد ناسالم نياز به درمان دارويي همراه با مشاوره‌هاي رودررو دارد. دارودرماني باعث كاهش تنش و تعادل حالت افسردگي و اختلالات روحي و رواني خواهد شد كه در پي آن مي‌توان روان و رفتار درماني را آغاز كرد.
پس يكي از شاخه‌هاي تكميل‌كننده درمان است؟
نه، ولي در عين حال مكمل درمان بيماري‌هاي رواني است.
يعني بيشتر حالت پيشگيرانه دارد كه شخص بتواند با استفاده از اين كتاب خود را رفتار درماني كند؟
بله، ولي خاصيت روان درماني براي بيماري‌هاي رواني اكتسابي نيز دارد. براي بيماري‌هاي وراثتي ـ رواني جوابگو نيست، ولي كسي را كه
فكر مي‌كند دچار وسواس و يا يك نوع توهم شده و يا در زمينه‌هايي حساسيت بيش از حد نشان مي‌دهد يا بدون دليل توهم دارد و يا ترس به شكل سيستم دفاعي خود درآمده و باعث شده فرد به هذيان‌گويي پناه بياورد را مي‌توان با اين روش درمان كرد.
در درون دايره «انيه‌گرم»ـ Ennea gramـ مثلث تفكر احساس و غريزه را داريم تا چه اندازه
بها دادن يك ضلع از اين مثلث مي‌تواند روي دو ضلع ديگر اثرگذار باشد؟
اين سه ضلع كاملاً به هم مرتبط هستند و
جدا كردنشان صرفاً براي اين است كه شدت تاثيرشان را نشان دهيم ولي در هركدام از اين گزينه‌هاي مثلث فرضي مانند تفكر بر اضلاع شعور و درك كاملاً حاكم است. منتها مطلبي كه باعث مي‌شود تفكر تاثيرگذار باشد ضمن اينكه اضلاع احساس و غريزه هم فعاليت و با هم هماهنگي و ارتباط دارند.
در نوع ناسالم يكي از اين سه ضلع به يك‌باره ارتباطش با دو ضلع ديگر قطع مي‌شود و مرحله ناسالمي آغاز مي‌گردد كه اين ضلع ارتباط هماهنگ با دو ضلع ديگر ندارد و خود موجب بروز اختلال‌هايي مي‌شود كه مانع از پيشرفت شخص و احساس آرامش او مي‌گردد و باعث مي‌شود كه انسان عدم موفقيت را تجربه كند.
فكر مي‌كنيد چه نقدهايي روي كتاب شما نوشته شود؟
در واقع چنانچه كتاب تاثيرگذار باشد و شخصي به من بگويد كه با خواندن كتاب و كاربرد آن به يك آرامش دروني رسيده‌ام جاي خوشحالي و موفقيت كمي براي من نيست.
با توجه به اينكه خود كتاب را خوانده و اشتباه نگارشي در آن ديده‌ام اما برايم مهم نيست، به اين دليل كه معتقد هستم نويسنده ولو اينكه توانا هم باشد با خواندن دوباره نوشته‌اش جا براي تصحيح نگارش و فهم‌ بهتر دارد؛ شايد كتاب من در برابر كتاب ديگر نويسندگان كه براي آثارشان تبليغات بيشتري مي‌كنند به علت عدم حضور خودم و نبود تبليغات، زياد شناخته شده نباشد اما به‌نظر من اولين بهترين است.